Squash Nedir? Nasıl Oynanır, Kuralları ve Padel, Tenisten Farkı

Squash’a dışarıdan baktığınızda iki kişinin bir topu duvara vurup peşinden koştuğu basit bir spor gibi görebilirsiniz. Fakat kortun içine girdiğinizde o topun neden hep sizin bulunmadığınız köşeye gittiğini yavaş yavaş sorgulamaya başlıyorsunuz.

Squash’ın eğlencesi biraz da burada. Alan küçük olduğu için karar vermeniz gereken süre oldukça kısa. Sert vurmak bazı durumlarda işe yarıyor fakat topu doğru yere bırakmak çok daha fazla şeyi değiştiriyor. Güzel taraflarından biri ise kapalı bir kortta oynanması. Yani kapalı ve yağmurlu havalarda güzel bir aktivite seçeneği sunuyor.

Peki squash nedir, ilk kez oynarken hangi kuralları bilmek gerekir? Padel ve tenise benziyor mu, yoksa raket dışında pek ortak noktaları yok mu?

Squash nedir?

Squash, genellikle iki kişinin dört duvarla çevrili bir kortta, küçük bir kauçuk topu sırayla ön duvara göndererek oynadığı raket sporudur. Oyuncular aynı alanı paylaşır; aralarında file bulunmaz.

Oyunun kökenine gittiğimizde 1830’lu yılları görürüz. Yolumuz o dönemde İngiltere’de bulunan Harrow School’a kadar uzanır. Daha eski bir raket sporu olan “rackets”tan gelişen squash, zamanla kendi kortuna ve kurallarına kavuşur. Günümüzde ise olimpiyat programına kadar uzanan bir hikâyesi vardır; ilk olimpiyat deneyimini Los Angeles 2028’de yaşayacaktır.

Squash nasıl oynanır?

Squash’ta oyun servisle başlar ve oyuncular topa sırayla vurur. Gelen topu havada karşılayabilir ya da yerde bir kez sekmesini bekleyebilirsiniz. Burada dikkat etmeniz gereken nokta, topun ikinci kez yere değmesinden önce vuruşunuzu yapmış olmaktır. Vurduğunuz topun da yere değmeden ön duvara ulaşması gerekir. Bunun için doğrudan ön duvarı hedefleyebilir veya arada yan ve arka duvarlardan yararlanabilirsiniz.

İlk kez oynarken topun hangi açıyla geri döneceğini kestirmek biraz zor gelebilir. Özellikle yan duvara çarpan bir top, beklediğinizden farklı bir yere gidebilir. Bu nedenle başlangıçta her topa sert vurmak yerine oyunu devam ettirebileceğiniz kontrollü vuruşlara alışmanız daha faydalı olur. Topun bir kez sekmesine izin vermek de hazırlanmanız için zaman kazandırır. İlk denemede her topu havada karşılamaya çalışmanız gerekmiyor. Önce topun gidişini ve duvardan dönüşünü tanımaya çalışabilirsiniz.

Ön duvardaki çizgiler ne anlama geliyor?

Korta girdiğinizde ön duvardaki çizgiler ilk bakışta biraz karışık görünebilir. Fakat ne işe yaradıklarını öğrendiğinizde oyunu takip etmek kolaylaşır.

• Üst sınır çizgisi: Topun bu çizgiye veya çizginin üzerine gitmesi, dışarı çıktığı anlamına gelir.
• Servis çizgisi: Servis sırasında topun bu çizginin üstüne, üst sınırın altına vurulması gerekir.
• Tin: Ön duvarın alt kısmındaki bölümdür. Topun buraya veya bu bölümün üst sınırına gelmesi durumunda vuruş geçersiz olur.

Servis çizgisinin yalnızca servis sırasında bu görevi gördüğünü de belirtelim. Ralli devam ederken topu servis çizgisinin altına gönderebilirsiniz. Yeter ki top tin’in üzerine, geçerli alana gelsin.

Squash servis kuralları

Servis kullanırken bir ayağınızın servis kutusunun içinde, çizgilere değmeden yere basması gerekir. Topu yere sektirmeden vurur ve doğrudan ön duvara gönderirsiniz. Top, ön duvarda servis çizgisiyle üst sınır arasında bir noktaya çarpmalıdır.

Karşılayan oyuncu topa havada vurmazsa topun ilk sekmesi çaprazdaki arka çeyreğin içine, çizgilere değmeden düşmelidir. Burada kastedilen alan, karşı taraftaki küçük servis kutusu değildir. O kutunun da içinde bulunduğu arka çeyrektir.

Tenisten farklı olarak hatalı servisten sonra ikinci bir servis hakkınız bulunmaz. Servisi kullanan oyuncu ralliyi kazandığında ise sonraki servisini diğer kutudan atar. Başlangıçta ayak, duvar ve topun düşeceği yer derken aynı anda fazla ayrıntı varmış gibi gelebilir. Servisi birkaç kez yavaşça denemek, bu sıralamaya alışmanızı kolaylaştırır.

Squash’ta sayı sistemi nasıl işler?

Squash’ta yaygın olarak kullanılan PAR sisteminde her rallinin kazananı bir sayı alır. Sayı kazanmak için servisi sizin kullanıyor olmanız gerekmez. Ralliyi kazanan oyuncu sonraki servisi de kullanır.

Bir oyun 11 sayı üzerinden oynanır. Ancak skor 10–10 olduğunda oyun hemen bitmez; oyunculardan birinin iki sayı fark yakalaması gerekir. Örneğin 12–10 oyun kazandırırken 11–10 yeterli değildir. Maçlar genellikle üç oyun kazananın galip gelmesiyle tamamlanır. Bazı formatlarda ise iki oyun kazanmak yeterlidir.

Rakibe alan bırakmak neden önemli?

Squash’ta rakibinizle aranızda file bulunmadığı için topa vurmak kadar, vuruştan sonra nerede durduğunuz da önemlidir. Vuruşunuzu yaptıktan sonra rakibinizin topu görmesine, topa ulaşmasına ve raketini güvenli şekilde kullanmasına alan bırakmanız gerekir.

Bir engelleme yaşandığında oyuncu oyunu durdurup “let” isteyebilir. Duruma göre ralli tekrarlanabilir, “stroke” kararıyla sayı verilebilir veya talep reddedilebilir. Yani oyuncuların birbirinin yoluna çıktığı her pozisyon otomatik olarak tekrar edilmez.

İlk kez oynayanlar için öncelik, bu kararların bütün ayrıntılarını ezberlemekten önce güvenli hareket etmeyi öğrenmektir. Raketinizin ya da topun rakibinize çarpabileceğini düşünüyorsanız vuruşu zorlamadan oyunu durdurmalısınız. İlk derste topa nasıl vuracağınızla birlikte, vurduktan sonra nereye çekileceğinizi de öğrenmeniz bu yüzden önemlidir.

Squash oynamak için hangi ekipmanlar gerekir?

Başlamak için bir squash raketi, seviyenize uygun bir top, salon ayakkabısı ve koruyucu gözlük yeterlidir. Kıyafet tarafında ise rahatça hareket edebildiğiniz spor giysilerini tercih edebilirsiniz.

İlk deneme öncesinde bütün ekipmanları satın almak zorunda değilsiniz. Gideceğiniz tesise raket ve diğer ekipmanları sağlayıp sağlamadıklarını sorabilirsiniz. Böylece birkaç kez oynadıktan sonra ihtiyaçlarınıza daha uygun seçimler yapabilirsiniz.

Squash topundaki renkli noktalar ne anlama gelir?

Squash topları birbirine benzese de üzerlerindeki renkli noktalar, nasıl bir oyun sundukları hakkında bilgi verir. Başlangıçta top seçimini gözden kaçırmak kolaydır. Oysa oyuna alışmanızı doğrudan etkileyebilir.

Üreticilere göre topların boyutu ve adlandırması değişebildiği için ambalajdaki seviye bilgisini de kontrol etmek gerekir.

Yeni başlayan biri için çift sarı noktalı top, oyunu gereksiz yere zorlaştırabilir. Squash topu ısındıkça daha iyi seker. Henüz uzun ralliler yapamıyorsanız düşük sekmeli bir topu yeterince sıcak tutmanız zorlaşabilir. Bu da topa yetişmek ve oyunu sürdürmek için daha az zamanınız olması anlamına gelir. Dolayısıyla ilk denemede topa yetişemediğiniz her pozisyonu kendi becerinizle açıklamaya çalışmayın. Kullandığınız topun seviyenize uygun olup olmadığına da bakın.

Squash raketi seçerken nelere dikkat edilmeli?

Raket seçerken ağırlık önemli olsa da tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Aynı ağırlıktaki iki raket, ağırlığın başa veya sapa dağılımına göre elinizde farklı hissedilebilir.

Başlangıçta denemek için yaklaşık 130–150 gram çerçeve ağırlığındaki modellere bakabilirsiniz. Ancak bu aralığı herkes için geçerli bir ideal olarak düşünmemek gerekir. Raketin elinize oturması ve rahat kontrol edilebilmesi de önemlidir.

Ürün açıklamasında yazan ağırlığın neyi kapsadığını kontrol etmenizde fayda var. Bazı üreticiler yalnızca çerçeve ağırlığını belirtirken bazıları kordaj ve grip dâhil toplam ağırlığı verebilir. Bu nedenle iki raketi yalnızca üzerlerinde yazan gram değerine göre karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. İlk derslerde farklı raketleri deneme şansınız varsa bunu değerlendirebilirsiniz. Birkaç kez oynadıktan sonra hangi raketle daha rahat hareket ettiğinizi anlamanız kolaylaşır.

Squash raketi nasıl tutulur?

Raket tutuşunu ilk aşamada biriyle tokalaşıyormuş gibi düşünebilirsiniz. Sapı bütün gücünüzle sıkmak yerine, raketi kontrol edebileceğiniz rahat bir tutuş amaçlanır. İşaret parmağının diğer parmaklardan hafifçe ayrılması da tutuşu düzenlemeye yardımcı olabilir. Yine de elinizin sap üzerindeki yerini ve raket yüzünün açısını bir antrenörün göstermesi daha anlaşılır olacaktır. Yazıyla basit görünen bir ayrıntı, uygularken küçük bir düzeltme gerektirebilir. Topu kaçırdığınızda raketi daha sert sıkma isteği duyabilirsiniz. Fakat başlangıçta önceliğiniz güçlü vurmaktan çok raket yüzünü kontrol etmeyi öğrenmek olmalıdır.

Ayakkabı ve koruyucu gözlük seçimi

Squash ayakkabısında dikkat edilmesi gereken özelliklerden biri, iz bırakmayan “non-marking” tabandır. Bunun yanında salon sporlarına uygun yan destek de önemlidir. Çünkü oyun boyunca yalnızca ileriye koşmaz; yana adım atar, durur ve yön değiştirirsiniz.

Koruyucu gözlükte ise squash için üretilmiş modeller tercih edilmelidir. Günlük hayatta kullanılan numaralı gözlükler, spor için tasarlanmış koruyucu gözlüklerle aynı görevi görmez. Numara ihtiyacınız varsa buna uygun spor gözlüğü veya numaralı gözlüğün üzerine takılabilen koruma seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

Squash, padel, tenis ve pickleball arasındaki farklar

Padelde de duvar kullanıldığı için squash ile benzer bir oyun olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak kortun paylaşılma şekli ve topun gönderildiği yer oldukça farklıdır. Squash’ta iki oyuncu aynı ön duvara oynarken padelde top file üzerinden karşı sahaya gönderilir. Padelin oyun düzenini daha ayrıntılı incelemek isterseniz padel nedir rehberimize bakabilirsiniz.

Dört sporu yan yana koyduğumuzda temel farklar şöyle görünüyor:

Öğrenme kolaylığı ve kondisyon yükü, spor geçmişinize ve oyunun temposuna göre değişir. Bu satırları kesin bir zorluk sıralaması olarak düşünmemek gerekir. Sayı sistemlerinde de oynanan formata göre farklı uygulamalar bulunabilir.

Özellikle padel ile pickleball arasında kararsız kaldıysanız padel mi pickleball mı karşılaştırmamız seçim yapmanıza yardımcı olabilir. Pickleball’un servis ve file önü kurallarını merak ediyorsanız pickleball nedir yazımızda bunları ayrıca anlatıyoruz.

İlk squash dersinde sizi neler bekler?

İlk derste doğrudan maç yapmaya başlamak yerine, topa ve korta alışmak için zaman ayırmanız daha faydalı olacaktır. Raket tutuşu, temel vuruşlar, duvardan dönen topun takibi ve rakibe alan bırakma, başlangıçta üzerinde durulabilecek konulardır.

Kendinize küçük bir hedef koyabilirsiniz: Topu birkaç kez üst üste kontrollü şekilde oyunda tutmak. İlk günden skor tutmanız veya her ralliyi kazanmaya çalışmanız gerekmez. Benzer seviyedeki bir arkadaşınızla birbirinizi zorlamadan oynamanız da alışma sürecini daha keyifli hâle getirebilir.

Kortun küçük olması, hareket ihtiyacının az olduğu anlamına gelmiyor. Bu nedenle oyuna kademeli şekilde hazırlanmak ve ısınmaya zaman ayırmak önemlidir. İlk seansı ara vermeden tamamlamanız gereken bir sınav gibi düşünmenize gerek yok. Topu tanımaya çalışırken kendi temponuzu da tanıyabilirsiniz.

Kort kiralamadan önce neleri sormalısınız?

İstanbul’da veya başka bir şehirde squash dersi ararken yalnızca görünen ücreti karşılaştırmak yeterli olmayabilir. Kort kiralama, ders ve ekipman kullanımının aynı ücrete dâhil olup olmadığını öğrenmek, sonradan karşılaşabileceğiniz belirsizlikleri azaltır. Rezervasyon öncesinde şu soruları sorabilirsiniz:

• Ücret kortun tamamı için mi, kişi başı mı alınıyor?
• Rezervasyon süresi kaç dakika?
• Raket, başlangıç topu ve koruyucu gözlük sağlanıyor mu?
• Ders ücretine kort kullanımı dâhil mi?
• Üyelik gerekiyor mu, tek seferlik rezervasyon yapılabiliyor mu?
• Ayakkabı şartı ve rezervasyon iptal koşulları neler?

İlk deneme için uzun süreli bir üyelikten önce tek ders veya tek seans seçeneğini değerlendirebilirsiniz. Böylece hem squash’ı deneyimlemiş hem de tesisin ulaşım ve saat açısından günlük hayatınıza uyup uymadığını görmüş olursunuz.

Squash’a başlamak için bütün vuruşları bilmeniz veya pahalı bir raket almanız gerekmiyor. Seviyenize uygun bir top ve temel kuralları öğrenebileceğiniz bir ilk ders, başlangıç için yeterli olabilir. Önce birkaç ralliyi devam ettirmeye çalışın. Topun neden sürekli başka köşeye gittiğini anlamak için de kendinize biraz zaman verin.

Kaynaklar

1. Squash Canada — Squash’ın tarihçesi
2. LA28 — Olimpiyat programına eklenen sporlar
3. World Squash Officiating — Güncel tekler kuralları
4. Play Squash — Başlangıç ekipmanları
5. Play Squash — Seviyeye göre top seçimi
6. Dunlop — Çerçeve ağırlığı belirtilen raket örneği
7. England Squash — Ekipman rehberi
8. FIP — Padel kural belgeleri
9. ITF — Tenis terimleri ve oyun yapısı
10. USA Pickleball — Nasıl oynanır?