Yoga Türleri Rehberi: Hatha, Vinyasa, Yin, Ashtanga ve Bikram
Yogaya ilgi duymaya başladın, internette biraz araştırma yaptın. Evine yakın, içine de sinen bir yoga stüdyosu buldun. Buraya kadar hiçbir sıkıntı yok. Fakat ders programına bakmanla kafanın karışması bir oldu. Pazartesi Hatha, salı Vinyasa, çarşamba Yin… Arada bir yerde de Ashtanga yazıyor; hepsi ayrı yoga türleri ve hangisinin sana göre olduğunu henüz bilmiyorsun.
İlk düşüncen muhtemelen şu: “Bunlar ne oluyor, ben hangisine gideceğim?” Stüdyonun sitesinde açıklamalar var ama sen daha seviyeni bile bilmiyorsun. Ne güzel matımızı alıp yogaya başlayacaktık. Daha kapıdan girmeden ders seçmeye çalışıyoruz. Yoga türleri, yogayla hiç tanışmamış biri için kafa karıştırıcı olabiliyor. Aslına bakarsan farkları anlamak o kadar da zor değil. Önemli olan, derste ne yapıldığını ve bunun sana nasıl bir deneyim sunacağını bilmek.
Birinde duruşları öğrenmeye daha fazla zaman ayırıyorsun. Birinde hareketler birbirini takip ediyor. Diğerinde birkaç dakika aynı pozda kalıyorsun. Bir de bütün bunları sıcak bir odada yapanlar var. Gel, programdaki isimleri biraz anlaşılır hâle getirelim.
Hatha yoga: Önce şu duruşları bir öğrenelim
Yogaya yeni başlayacaksan Hatha adıyla sık karşılaşabilirsin. Hatha aslında fiziksel duruşları içeren pek çok yoga yaklaşımını kapsayan geniş bir terim. Fakat stüdyolar bu ismi genellikle daha sakin ilerleyen, duruşların tek tek ele alındığı dersler için kullanıyor. Diyelim ki eğitmen ayakta bir duruş gösteriyor. Ayağını nereye koyacağını, dizini nasıl yerleştireceğini anlatıyor. Sen de bu sırada hem hareketi anlamaya hem dengeni korumaya çalışıyorsun. Hatha’da bunları öğrenmek için çoğunlukla daha fazla zamanın oluyor.
İlk derslerde insanın kafası zaten yeterince meşgul. “Sağ ayağım önde mi olacaktı, kolları ne zaman kaldırıyoruz?” derken bir de hızlı akışı takip etmek herkese iyi gelmeyebilir. Duruşları acele etmeden öğrenmek istiyorsan başlangıç seviyesindeki bir Hatha dersiyle başlayabilirsin. Yalnız sakin ilerliyor diye bütün dersin rahat geçeceğini düşünme. Bazı pozlarda biraz bekleyince bacakların “Tamam, anladık hareketi” demeye başlayabilir.
Vinyasa yoga: Bir hareketten diğerine geçiyoruz
Vinyasa’da nefes ve hareket bir akış içinde birbirine bağlanıyor. Nefes alırken kollarını kaldırıyor, verirken öne katlanıyor, ardından başka bir duruşa geçiyorsun. Yalnızca pozun kendisiyle değil, o poza nasıl girip çıktığınla da ilgileniyorsun. Burada her derste uygulanması gereken tek bir sıra yok. Eğitmen bir gün dengeye odaklanabilir, başka bir gün daha yavaş bir akış hazırlayabilir. Dolayısıyla bir Vinyasa dersine katılıp “Vinyasa böyleymiş” dediğinde, sonraki derste farklı bir şeyle karşılaşman mümkün.
Hareketli derslerden hoşlanıyorsan bu akış ilgini çekebilir. Ama kayıt olmadan önce seviyesine bak. “Başlangıç Vinyasa” ile ileri seviye bir ders arasında ciddi fark olabilir. “Slow flow” ifadesi de genellikle daha yavaş bir akışı anlatır. İlk derste birkaç geçişi kaçırırsan şaşırma. Herkes başka bir poza geçmişken sen hâlâ “Ben buradan nasıl kalkıyorum?” diye düşünüyor olabilirsin. Durup eğitmeni izleyebilir, sonra yeniden katılabilirsin. İlk günden bütün hareketleri ezbere bilmen beklenmiyor.
Yin yoga: Burada biraz kalıyoruz
Yin yogada çoğunlukla yerde yapılan pozlarda birkaç dakika kalınıyor. Süre, yapılan poza ve derse göre değişiyor. Gerektiğinde minder, blok veya battaniye gibi destekler kullanılıyor. Dışarıdan bakınca kolay görünebilir. Sonuçta kimse sürekli ayağa kalkıp yere inmiyor. Fakat aynı pozda bir süre bekleyince işin başka bir tarafıyla tanışıyorsun. Daha ilk dakikada “Kaç dakika oldu acaba?” diye düşünmeye başlayabilirsin. Sonra aklına yarınki işler gelir. Ardından cevaplamadığın mesaj.
Yin, daha az hareket içeren bir ders arayan ve yavaşlamayı denemek isteyen kişilerin ilgisini çekebilir. Ama yavaş olması herkes için kolay veya uygun olduğu anlamına gelmez. Burada amaç kendini olabildiğince derine itmek değil. Sana uygun bir yerde durmak gerekiyor. Keskin ağrı, uyuşma veya eklemde rahatsızlık hissediyorsan “Biraz daha bekleyeyim, açılır” diye düşünme; pozdan çık ve eğitmene söyle.
Bir de Yin ile restoratif yoga sık karıştırılıyor. Restoratif derslerde beden desteklerle rahatça dinlendiriliyor. Yin’de ise pozda kalırken daha belirgin bir gerilme hissi olabilir. Yani “Bugün sadece dinleneceğim” diyerek seçtiğin Yin dersi, düşündüğünden farklı çıkabilir. Bu pratiğin kökenine ve bir dersin nasıl ilerlediğine daha yakından bakmak istersen Yin yoga nedir yazımıza göz atabilirsin.
Ashtanga yoga: Her derste başka bir program yok
Ashtanga Vinyasa yogada belirli duruş serileri, belli bir sırayla uygulanıyor. Nefes ve hareket birlikte ilerliyor; pratik fiziksel olarak yoğun olabiliyor. Vinyasa’yla arasındaki farkı şöyle düşünebilirsin: Vinyasa dersinde eğitmenin hazırladığı akış değişebilir. Ashtanga’da ise öğrendiğin serinin sırasını takip edersin.
“Aynı hareketleri yapmaktan sıkılmaz mıyım?” sorusu aklına gelebilir. Belki sıkılırsın, belki de tam olarak bu düzeni seversin. Bazı kişiler bir sonraki hareketin belli olmasını rahatlatıcı buluyor. Her seferinde yeni bir şey öğrenmek yerine bildiği sıranın içinde nasıl ilerlediğine bakıyor.
Ders programında Mysore yazısını görürsen onun da ayrı bir yoga türü olduğunu düşünme. Ashtanga’nın bir öğretilme biçimi. Herkes öğrendiği bölümü kendi nefes ritminde uyguluyor, eğitmen de kişiye özel yardımcı oluyor. Yeni başlayanlar seriyi aşamalı olarak öğrenebiliyor. Yönlendirmeli derslerdeyse grup, eğitmenin komutlarını birlikte takip ediyor. İlk kez katılacaksan stüdyoya bunu söyle ve hangi dersin uygun olduğunu sor. Bir videoda bütün seriyi gördün diye ilk gün hepsini yapman gerekmiyor.
Bikram ve sıcak yoga türleri: Oda neden bu kadar sıcak?
Bikram’ın klasik dersinde 26 duruş ve iki nefes egzersizi bulunuyor. Belirli bir sıra izleniyor, ders geleneksel olarak 90 dakika sürüyor. Farkı ise yaklaşık 40–41 °C’ye ısıtılmış bir ortamda yapılması. Yani burada yalnızca hareketleri değil, sıcaklığı da hesaba katman gerekiyor. Normal bir salonda alışık olduğun efor, bu ortamda farklı hissedebilir.
Bu noktada küçük ama önemli bir ayrım var: Her sıcak yoga dersi Bikram değil. “Hot yoga” daha geniş bir ifade. Sıcak odada yapılan bir Vinyasa dersi de bu isimle sunulabilir. Programda sıcak yoga gördüğünde ne yapılacağını ve dersin ne kadar süreceğini ayrıca sor.
Sıcak ortamda aşırı ısınma ve sıvı kaybı riski bulunuyor. Baş dönmesi, bulantı gibi belirtileri “Dersi yarıda bırakmayayım” diye geçiştirmemek gerekiyor. Sıcağa toleransını etkileyen bir sağlık durumun veya ilaç kullanımın varsa başlamadan önce sağlık uzmanına danış. İlk yoga dersinde hem duruşlarla hem sıcaklıkla uğraşmak fazla gelebilir. Tercihini yaparken bunu da düşün; sırf daha çok terleyeceğin için bir dersi seçmek pek iyi bir ölçü olmayacaktır.
Yoga türleri karşılaştırması: Peki ben hangisine gideceğim?
Programı biraz daha anlaşılır okumak için şu tabloya bakabilirsin:
| Tür | Derste seni ne bekliyor? | Kayıt olmadan önce neyi sorabilirsin? |
|---|---|---|
| Hatha | Duruşları daha sakin tempoda öğrenme | Bu ders yeni başlayanlara uygun mu? |
| Vinyasa | Nefesle birlikte ilerleyen hareketli bir akış | Akış ne kadar hızlı, dersin seviyesi ne? |
| Yin | Genellikle yerde yapılan, uzun süre tutulan pozlar | Pozlar bana göre uyarlanabiliyor mu? |
| Ashtanga | Belirli sırayla, aşamalı öğrenilen bir seri | Başlangıç için Mysore mu, yönlendirmeli ders mi uygun? |
| Bikram | Sıcak odada uygulanan belirli bir seri | Ortam sıcaklığı ve ders süresi ne? |
Yine de yoga türleri arasında yalnızca bu isimlere bakarak karar verme. Aynı türde iki dersin anlatımı, temposu ve grubu farklı olabilir. Stüdyoyu arayıp “Daha önce hiç yoga yapmadım, hangi dersinizle başlayabilirim?” demek çoğu zaman bu işi kolaylaştırır.
Yoga türleri ve esneklik: Matı almadan önce esnek olmam mı gerekiyor?
Hayır. İlk gün ayak parmaklarına ulaşamaman gayet mümkün. Zaten derse giderken bütün duruşları yapabiliyor olman beklenmiyor. Blok kullanabilirsin, dizlerini bükebilirsin, sana gösterilen daha basit bir seçeneği uygulayabilirsin. Yanındaki kişi yere rahatça katlanıyor diye senin de aynısını yapman gerekmiyor. Onun ne kadar süredir pratik yaptığını da bilmiyorsun. Temel duruşlara önceden göz atmak istersen yeni başlayanlar için yoga hareketleri rehberimiz işine yarar.
İlk dersini pek sevmezsen hemen yogadan vazgeçme. Belki o dersin temposu sana uymadı, belki anlatımı takip etmekte zorlandın. Başka bir başlangıç dersi denediğinde fikrin değişebilir. Yoga türleri arasından birini seçince ömür boyu ona bağlı kalmak zorunda da değilsin. Zamanla neyi sevdiğini anlarsın. Şimdilik stüdyoya ilk kez gittiğinde rahatça soru sorabiliyor musun, eğitmen zorlandığında sana başka bir seçenek gösterebiliyor mu, ona bak. Programdaki isimlerle tanışmanın geri kalanı matın üzerinde oluyor.