Bisiklet sürmek her ne kadar keyifli olsa da zaman zaman oldukça can sıkıcı durumlar yaşatabiliyor. Bunların başında da yolun ortasında birdenbire bisiklet arızası çıkması geliyor.
Hele ki yanınızda gerekli ekipman yoksa durum iyice can sıkıcı bir hâl alıyor. Bir de bunun yanınızda ekipman olduğu hâlde nasıl kullanacağınızı bilmeme versiyonu var. O da ayrı bir mesele.
İyi tarafından bakarsak, yolda en sık karşılaşılan bisiklet arızalarının önemli bir kısmı birkaç temel kontrolle, en azından geçici olarak çözülebiliyor.
Bu arızaların başında lastik patlaması, zincirin atması ve fren sürtmesi geliyor. Üçü de özellikle başlangıç seviyesindeki bisikletçilerin gözünü korkutabiliyor. Kendi adıma konuşmak gerekirse, lastik problemlerinden uzun süre nefret ettim. Bu üç bisiklet arızası, yolda karşılaşacağınız sorunların büyük bölümünü oluşturuyor.
İşin güzel tarafı ise her arızada bisikleti sırtlayıp eve götürmeniz gerekmiyor. Yanınızda birkaç küçük ekipman bulunuyorsa ve bunları nasıl kullanacağınızı biliyorsanız kısa sürede yolunuza devam edebilirsiniz.
Buradaki amacımız bisikleti yol kenarında baştan aşağı tamir etmek değil. Sorunun ne olduğunu anlamak, güvenli bir geçici çözüm uygulamak ve yola devam edip edemeyeceğinize karar vermek.
Bisiklet arızası fark edince önce güvenli bir yerde durun
Arızayı fark ettiğiniz anda yapmanız gereken ilk şey ani hareket etmemektir. Mümkünse hızınızı yavaşça azaltın, el işareti vererek yolun kenarına geçin ve trafikten uzak bir noktada durmaya çalışın.
Özellikle fren veya tekerlekle ilgili bir sorun varsa bisikleti kullanmaya devam etmek arızayı büyütebilir. Kolayca çözülebilecek bir problem, birkaç yüz metre sonra daha pahalı ve karmaşık bir hasara dönüşebilir.
Kontrole başlamadan önce şu üç soruya cevap verin:
- Tekerlek dönüyor mu?
- Frenler tutuyor mu?
- Zincir sıkışmış mı?
Tekerlek tamamen kilitlendiyse, fren kolu gidona kadar geliyor ancak fren tutmuyorsa veya zincir arka aktarıcıya dolanmışsa bisiklete tekrar binmeyin.
Bisiklet arızası için yanınızda hangi ekipmanlar bulunmalı?
En basit arızaları çözebilmek için yanınızda büyük bir takım çantası taşımanıza gerek yok. Küçük bir sele altı çantası çoğu zaman yeterli olur. Yanınızda şunların bulunması işinizi oldukça kolaylaştırır:
- Yedek iç lastik
- Lastik levyesi
- Küçük el pompası
- Çok amaçlı bisiklet alyanı
- Yama seti
- Tubeless kullanıyorsanız fitil seti
- Zincir anahtarı
- Bisikletinize uygun hızlı bakla
- İnce tek kullanımlık eldiven
- Küçük bir bez veya mendil
Bu ekipmanları taşımak ilk adım. Ancak nasıl kullanılacağını bilmiyorsanız sorun tamamen çözülmüş sayılmıyor.
Pek cazip gelmese de en az bir kez evde iç lastik değiştirme ve zinciri yerine takma denemesi yapmanızı öneririm. Yol kenarında ilk kez karşılaştığınızda basit bir işlem bile gözünüzde gereğinden fazla büyüyebilir.
Evde yapacağınız kısa bir deneme, gerçek bir arıza sırasında daha sakin kalmanızı sağlar ve tamir sürenizi ciddi biçimde kısaltır. Adım adım görsel anlatım arıyorsanız Park Tool’un tamir rehberi arşivi iyi bir başlangıç noktası.
Bisiklet lastiği patladığında ne yapılır? En sık görülen bisiklet arızası
Lastik patlağı, bisikletçilerin en sık karşılaştığı arızalardan biridir. Patlak bazen aniden olur ve lastiğiniz birkaç saniye içinde tamamen iner. Bazen de küçük bir delik nedeniyle hava yavaş yavaş azalır.
Şu belirtiler lastik patlağına işaret edebilir:
- Bisikletin bir tarafa doğru çekmesi
- Lastiğin zeminde normalden fazla ezilmesi
- Virajlarda dengesizlik oluşması
- Tekerlekten düzenli vuruntu sesi gelmesi
- Jantın zemine yaklaştığını hissetmek
Lastik tamamen inmişse sürüşe devam etmeyin. Patlak lastikle ilerlemek dış lastiğe, janta ve tekerleğin diğer parçalarına zarar verebilir.
İç lastikli sistemde patlak nasıl giderilir?
Öncelikle tekerleği bisikletten çıkarmanız gerekir. Arka tekerleği sökecekseniz zinciri en küçük arka dişliye almak işlemi kolaylaştırır. Bu sayede tekerleği çıkarırken zincir ve aktarıcıyla daha az uğraşırsınız. Daha sonra şu adımları uygulayın:
- Lastikte kalan havayı tamamen boşaltın.
- Lastik levyesiyle dış lastiğin bir kenarını janttan çıkarın.
- İç lastiği dikkatlice dışarı alın.
- Dış lastiğin içinde diken, tel veya cam parçası olup olmadığını kontrol edin.
- Yeni iç lastiğe çok az hava verin.
- İç lastiği dış lastiğin içine yerleştirin.
- Dış lastiği tekrar janta oturtun.
- İç lastiğin jant ile dış lastik arasında sıkışmadığından emin olun.
- Lastiği kademeli olarak şişirin.
Yeni iç lastiği takmadan önce patlağa neden olan cismi mutlaka bulmaya çalışın.
Diken veya cam parçası dış lastiğin içinde kalırsa yeni taktığınız iç lastik de birkaç dakika içinde delinebilir. Aynı tamiri ikinci kez yapmak zorunda kalmak, ilkinden daha sinir bozucu oluyor.
Dış lastiği janta yerleştirirken son bölüm biraz sert gelebilir. Lastik levyesini bu aşamada dikkatli kullanın. Levye, yeni taktığınız iç lastiği jantla lastik arasına sıkıştırarak tekrar delebilir.
Yedek iç lastik yoksa ne yapılabilir?
Yedek iç lastik taşımıyorsanız en azından bir yama setiniz olmalı. Açık konuşmak gerekirse, bu ikisinden biri olmadan uzun bir sürüşe çıkmak pek iyi fikir değil. Yama setiniz varsa önce iç lastiği çıkarıp deliği bulmanız gerekir.
İç lastiğe biraz hava basın ve kaçak sesi dinleyin. Deliği bulamıyorsanız iç lastiği yanağınıza veya dudak çevrenize yaklaştırarak çıkan havayı hissetmeye çalışabilirsiniz.
Deliği bulduktan sonra:
- Bölgeyi temizleyin.
- Yama setinde bulunan zımparayla yüzeyi hafifçe pürüzlendirin.
- Yapıştırıcıyı ince bir tabaka hâlinde sürün.
- Bir süre kurumasını bekleyin.
- Yamayı bastırarak uygulayın.
- Yeniden hava basıp kaçağın durduğunu kontrol edin.
Buradaki en sık hata, yapıştırıcıyı sürer sürmez yamayı yapıştırmaktır. Klasik yama yapıştırıcısının kısa süre havayla temas etmesi gerekir.
Kendinden yapışkanlı yamalar yol kenarında daha pratiktir. Ancak uzun vadede klasik yamalar kadar güvenilir olmayabilir. Eve döndükten sonra tamiri yeniden kontrol etmekte fayda var.
Dış lastik kesildiyse ne yapılır?
Sorun her zaman yalnızca iç lastikte olmaz. Dış lastikte büyük bir kesik varsa şişirdiğiniz iç lastik bu açıklıktan dışarı doğru çıkabilir. Bu durumda yalnızca iç lastiği değiştirmek yeterli olmaz.
Kesilen bölgenin iç tarafına bir lastik botu yerleştirmek gerekir. Lastik botu, iç lastiğin kesikten dışarı çıkmasını engelleyen dayanıklı bir parçadır. Hazır bir lastik botunuz yoksa geçici olarak şunlardan yararlanabilirsiniz:
- Katlanmış bir banknot
- Dayanıklı bir ambalaj parçası
- Kalın bir kumaş parçası
- Sert plastik bir ürün ambalajı
Bu yöntem yalnızca eve veya en yakın bisiklet servisine ulaşmak için kullanılmalıdır. Büyük kesik bulunan bir dış lastikle uzun sürüşe devam etmek güvenli değildir. Geçici çözüm tuttu diye normal sürüş hızınıza dönmeyin.
Tubeless lastik hava kaybederse ne yapılır?
Tubeless sistemde küçük delikler çoğu zaman sızdırmazlık sıvısı tarafından kapatılır. Hava kaybını fark ettiğinizde deliği lastiğin alt bölümüne çevirin ve tekerleği birkaç kez döndürün. Böylece sıvı deliğe ulaşabilir.
Delik kapanırsa lastiğe yeniden hava basarak sürüşe devam edebilirsiniz.
Kapanmıyorsa şu adımları uygulayın:
- Deliği bulun.
- Tubeless fitilini aparata yerleştirin.
- Fitili deliğin içine bastırın.
- Aparatı dikkatlice geri çekin.
- Lastiğe yeniden hava basın.
- Kaçağın durup durmadığını kontrol edin.
Fitilin bir bölümü dışarıda kalabilir. Çok uzun kalıyorsa dikkatli şekilde kısaltabilirsiniz. Fitil işe yaramazsa tubeless sibobu sökerek dış lastiğin içine yedek iç lastik takabilirsiniz.
Ancak iç lastiği takmadan önce lastiğin içinde diken, tel veya başka bir keskin cisim kalmadığından emin olun. Aksi hâlde yedek iç lastiği de kısa sürede kaybedebilirsiniz.
Hangi lastik hasarında sürüş bırakılmalı?
Şu durumlarda yola devam etmeyin:
- Dış lastiğin yanağında büyük bir yarık varsa
- Jant çatlamışsa
- Jant belirgin şekilde eğilmişse
- Lastik janta düzgün oturmuyorsa
- Lastik tekrar tekrar hava kaybediyorsa
- Tekerlek dönerken ciddi biçimde yana doğru sallanıyorsa
- Lastiğin bir bölümü janttan çıkmışsa
Birkaç kilometre daha ilerlemek adına jantı veya lastiği tamamen kullanılmaz hâle getirmeye değmez.
Zincir atması nasıl çözülür? Yolda en sık ikinci bisiklet arızası
Zincirin atması ilk bakışta korkutucu görünür ancak çoğu durumda birkaç dakika içinde çözülebilir.
Zincir şu nedenlerle atabilir:
- Vites değiştirirken pedala fazla güç uygulamak
- Ön veya arka aktarıcı ayarının bozuk olması
- Zincirin fazla gevşek olması
- Bozuk zeminde sert darbe almak
- Zincir veya dişlilerin aşınması
- Yanlış vites kombinasyonu kullanmak
Zincirin attığını fark ettiğiniz anda pedal çevirmeyi bırakın. Pedala yüklenmeye devam etmek zincirin sıkışmasına, kadronun çizilmesine veya arka aktarıcının zarar görmesine neden olabilir.
Zincir ön dişliden attıysa
Zincir, ön dişlinin dışına veya kadro tarafındaki iç bölümüne düşebilir. Bisikleti güvenli bir yere aldıktan sonra şu adımları uygulayın:
- Arka aktarıcı kafesini hafifçe öne doğru itin.
- Bu hareket zincirdeki gerginliği azaltacaktır.
- Zinciri elinizle ön dişlinin üzerine yerleştirin.
- Pedalı elinizle yavaşça ileri doğru çevirin.
- Zincirin dişliye düzgün oturduğunu kontrol edin.
Ellerinizin yağlanması kaçınılmaz olabilir. Yanınızda eldiven yoksa zinciri bir bez veya mendil yardımıyla tutabilirsiniz.
Zincir kadro ile ön dişli arasına sıkışmışsa zorlayarak çekmeyin. Zinciri daha fazla sıkıştırabilir veya kadroya zarar verebilirsiniz.
Zincir arka rubleden attıysa
Zincir, arka ruble ile jant telleri arasına düştüyse daha dikkatli davranmanız gerekir. Bu durumda zinciri zorlayarak çekmek jant tellerine veya arka aktarıcıya zarar verebilir.
Bisikleti dikkatlice ters çevirip zincirdeki gerginliği azaltmayı deneyebilirsiniz. Arka aktarıcı kafesini öne doğru iterek zinciri gevşetmek de işinizi kolaylaştırabilir. Zincir rublenin dış tarafına, yani kadro tarafına düştüyse zinciri en küçük dişlinin üzerine dikkatlice yerleştirin.
Zincir sürekli aynı tarafa atıyorsa sorun yalnızca anlık olmayabilir. Aktarıcının limit ayarı bozuk veya aktarıcı kulağı eğilmiş olabilir.
Yol kenarında ayar vidalarını rastgele çevirmek yerine en yakın servise gitmek daha güvenlidir. Ne yaptığınızı bilmiyorsanız küçük bir ayar sorununu tamamen bozuk bir vites sistemine çevirebilirsiniz.
Zincir sıkıştıysa ne yapılır?
Zincir ön dişli, kadro veya arka aktarıcı arasında sıkışabilir. Pedalı ileri veya geri doğru zorlamayın. Önce zincirin hangi yönde sıkıştığını anlamaya çalışın.
Arka aktarıcı kafesini öne doğru iterek zincirin gerginliğini azaltın. Daha sonra tekerleği hafifçe çevirirken zinciri elle gevşetmeye çalışabilirsiniz. Ancak arka aktarıcı eğilmişse veya zincir aktarıcı kafesine dolanmışsa sürüşü bırakın.
Özellikle arka aktarıcı tekerleğe doğru eğilmiş görünüyorsa bisikleti kullanmaya devam etmek oldukça risklidir. Aktarıcı jant tellerinin arasına girebilir ve tekerleği aniden kilitleyebilir. Küçük bir zincir problemi, bu şekilde çok daha pahalı bir hasara dönüşebilir.
Zincir koptuysa ne yapılabilir?
Zincir tamamen koptuysa bir zincir anahtarına ve bisikletinizin zinciriyle uyumlu hızlı baklaya ihtiyacınız vardır. Hasarlı bakla zincir anahtarıyla çıkarılır ve zincir hızlı baklayla yeniden birleştirilir.
Ancak bu işlemi daha önce hiç yapmadıysanız yol kenarında biraz zorlanabilirsiniz. Bu yüzden evde bir kez deneme yapmak burada da işinize yarar. Yanınızda zincir anahtarı veya uygun hızlı bakla yoksa güvenli ve kalıcı bir çözüm uygulamanız mümkün olmayabilir.
Kopan zinciri telle bağlamak, düğümlemek veya gelişigüzel bir parçayla birleştirmek güvenli değildir.
Fren sürtmesi nasıl çözülür? Fark edilmesi en zor bisiklet arızası
Fren sürtmesi, tekerlek dönerken fren balatasının janta veya diske temas etmesi anlamına gelir.
Hafif bir sürtme sesi bazen küçük bir ayar probleminden kaynaklanır. Ancak tekerlek zor dönüyorsa, fren aşırı ısınıyorsa veya bisiklet kendi kendine yavaşlıyorsa sürüşe devam edilmemelidir.
İlk olarak bisikleti kaldırıp tekerleği elinizle çevirin.
Şunları kontrol edin:
- Tekerlek kadroya düzgün oturmuş mu?
- Disk rotorunda eğrilik var mı?
- Fren balatası sürekli temas ediyor mu?
- Fren kolu normal çalışıyor mu?
- Tekerlekte yana doğru salınım var mı?
- Tekerlek mili yeterince sıkı mı?
Önce tekerleğin düzgün takıldığını kontrol edin
Tekerleği söküp taktıktan sonra sürtme başladıysa ilk şüphe, tekerleğin kadroya tam oturmamış olmasıdır. Hızlı bırakma mandalını veya thru axle milini gevşetin. Tekerleğin yuvasına tam oturduğundan emin olduktan sonra yeniden sıkın.
Bu basit işlem, birçok hafif fren sürtmesi sorununu çözebilir. Tekerlek milini gereğinden fazla gevşek bırakmayın. Gevşek bir tekerlek, fren sürtmesinden çok daha ciddi bir güvenlik sorunudur.
Disk fren sürtüyorsa
Tekerleği çevirirken diskin hangi noktada balataya temas ettiğini gözlemleyin. Sürtme tekerleğin dönüşü boyunca devam ediyorsa kaliper hizası bozulmuş olabilir. Geçici bir ayar için şu yöntemi deneyebilirsiniz:
- Fren kaliperini tutan iki cıvatayı hafifçe gevşetin.
- Fren kolunu sıkılı tutun.
- Fren kolu sıkılıyken cıvataları sırayla yeniden sıkın.
- Fren kolunu bırakın.
- Tekerleği çevirerek sürtmenin devam edip etmediğini kontrol edin.
Bu işlem kaliperin diske göre ortalanmasına yardımcı olabilir. Cıvataları tamamen sökmeyin. Hangi cıvatanın kaliperi tuttuğundan emin değilseniz müdahale etmemeniz daha doğru olur.
Disk rotor eğildiyse
Rotor yalnızca belirli bir noktada balataya temas ediyorsa hafifçe eğilmiş olabilir.
Yol kenarında rotor düzeltmeye çalışmak risklidir. Rotoru elinizle eğmek sorunu büyütebilir. Ayrıca fren yüzeyine yağ veya kir bulaştırabilirsiniz.
Sürtme çok hafifse, tekerlek rahatça dönüyor ve fren normal şekilde çalışıyorsa dikkatli biçimde servise kadar ilerleyebilirsiniz. Rotor belirgin şekilde eğilmişse, tekerlek zor dönüyorsa veya frenleme sırasında titreşim oluşuyorsa sürüşü bırakın.
Hidrolik fren balataları kapanmışsa
Disk frenli bir bisiklette tekerlek çıkarılmışken fren koluna basılırsa balatalar birbirine yaklaşabilir. Bu durumda tekerleği tekrar taktığınızda rotor balataların arasına girmeyebilir veya sürekli sürtebilir. Balataları temiz ve düz bir plastik aparatla dikkatlice geri itmek gerekir.
Tornavida gibi metal aletler balataya veya fren pistonuna zarar verebilir. Sistemi tanımıyorsanız servisten yardım almak daha güvenlidir. Tekerlek sökülüyken fren koluna basmamak için balataların arasına plastik bir taşıma aparatı yerleştirmek de iyi bir alışkanlıktır.
Jant freni sürtüyorsa
Jant freninde fren pabucu jantın bir tarafına sürekli temas edebilir. Öncelikle tekerleğin kadroya düzgün oturduğunu kontrol edin. Ardından frenin hızlı açma kolunun doğru konumda olduğundan emin olun.
Bazı jant frenlerinde kaliperi ortalamak için küçük bir ayar vidası bulunur. Bu vida yardımıyla frenin sağ ve sol dengesi düzeltilebilir. Sorun jantın eğilmiş olmasıysa tekerlek dönerken yalnızca belirli bir noktada fren pabucuna temas eder.
Hafif eğrilikte freni biraz açarak en yakın servise kadar ilerlemek mümkün olabilir. Ancak jant ciddi biçimde sallanıyorsa sürüş yapılmamalıdır.
Fren sürtmesine rağmen yola devam edilir mi?
Hafif bir sürtme varsa ve aşağıdaki şartların tamamı sağlanıyorsa kısa mesafede servise kadar dikkatli biçimde gidebilirsiniz:
- Tekerlek rahatça dönüyorsa
- Fren normal şekilde tutuyorsa
- Rotor veya jant belirgin biçimde eğri değilse
- Tekerlek kadroda sağlam duruyorsa
- Fren aşırı ısınmıyorsa
- Bisiklet sürüş sırasında bir tarafa çekmiyorsa
Şu durumlarda ise bisikleti kullanmayın:
- Fren kolu gidona kadar geliyor ancak fren tutmuyorsa
- Tekerlek birkaç tur bile dönemiyorsa
- Rotor ciddi biçimde eğilmişse
- Fren hidroliği sızıyorsa
- Tekerlek gevşekse
- Fren kaliperi veya pabucu yerinden oynamışsa
- Frenleme sırasında metal sürtme sesi geliyorsa
Bisiklet arızası için yol kenarında hızlı kontrol tablosu
Aşağıdaki tabloyu yol kenarında hızlıca göz gezdirmek için kullanabilirsiniz: hangi bisiklet arızası hangi kontrolü gerektiriyor, geçici çözüm ne oluyor ve hangi durumda sürüşü bırakmanız gerekiyor?
| Sorun | İlk kontrol | Geçici çözüm | Sürüşü bırakmanız gereken durum |
|---|---|---|---|
| Lastik patlağı | Diken, kesik ve jant kontrolü | İç lastik değişimi, yama veya tubeless fitili | Büyük yanak kesiği veya jant hasarı |
| Zincir atması | Zincirin nereden çıktığını bulun | Zinciri dişliye yerleştirip pedalı elle çevirin | Zincir aktarıcıya sıkışmışsa |
| Zincir kopması | Hasarlı baklayı kontrol edin | Zincir anahtarı ve hızlı bakla | Uygun ekipman yoksa |
| Disk fren sürtmesi | Tekerlek ve kaliper hizası | Tekerleği yeniden oturtmak veya kaliperi ortalamak | Rotor ciddi eğriyse veya fren tutmuyorsa |
| Jant freni sürtmesi | Tekerlek oturuşu ve jant salınımı | Freni ortalamak veya hafifçe açmak | Jant ciddi biçimde eğriyse |
Bisiklet arızası sonrası bir sonraki sürüşten önce ne yapmalısınız?
Yol kenarında uyguladığınız çözümlerin önemli bir kısmı geçicidir. Eve döndükten sonra şu kontrolleri yapmanız gerekir:
- Lastik basıncını yeniden kontrol edin.
- Patlağa neden olan cismi tamamen çıkardığınızdan emin olun.
- Dış lastikte kesik veya balon oluşup oluşmadığını inceleyin.
- Zinciri temizleyip yağlayın.
- Zincirin tekrar atıp atmadığını kontrol edin.
- Fren balatalarını inceleyin.
- Rotor veya jant hizasını kontrol edin.
- Gevşettiğiniz bütün cıvataları yeniden gözden geçirin.
- Tekerleklerin kadroya düzgün oturduğundan emin olun.
Aynı sorun kısa süre içinde tekrar ediyorsa yalnızca belirtiyi çözmüş olabilirsiniz. Aktarıcı ayarı, aşınmış zincir, eğri jant, hasarlı dış lastik veya bozulmuş fren kaliperi gibi asıl nedenin servis tarafından kontrol edilmesi gerekebilir.
Sonuç: bisiklet arızası paniği gerektirmez
Yolda yaşanan her bisiklet arızası sürüşün bittiği anlamına gelmez.
Patlak lastik çoğu zaman yedek iç lastik, yama veya tubeless fitiliyle çözülebilir. Atan zincir, sıkışmamışsa birkaç dakika içinde yerine takılabilir. Hafif fren sürtmesi de bazen tekerleği yeniden oturtarak giderilebilir.
Ancak her sorunu yol kenarında çözmeye çalışmak doğru değildir. Jant hasarı, büyük lastik kesikleri, eğilmiş arka aktarıcı, kilitlenen tekerlek veya çalışmayan fren gibi durumlarda sürüşe devam etmek hem arızayı büyütür hem de güvenliğinizi riske atar. En iyi hazırlık, yanınızda birkaç temel ekipman taşımak ve bunları nasıl kullanacağınızı arıza yaşamadan önce öğrenmektir.
Bisikletin başında evde yapacağınız on dakikalık bir deneme, yol kenarında saatlerce beklemenizi önleyebilir.
