Bisiklet Bakım Rehberi: Zincir Ne Zaman Temizlenmeli ve Yağlanmalı?
Son güncelleme:
Bisikletimizi satın almadan önce saatlerce araştırma yaparız. “Hangi bisikleti almalıyım?” “Gravel mi, yol bisikleti mi?” “Kaç vites olsun?” Fakat bisikleti aldıktan sonra çoğumuzun gözden kaçırdığı çok önemli bir konu vardır: bakım. Özellikle de zincir bakımı.
Dürüst olmak gerekirse ben de zincir bakımı yapmayı pek seven biri değilim. Çocukluğumdan beri zincirle uğraşmayı hiç sevmezdim. Zincir yerinden çıkar, düzeltmeye çalışırsınız; eliniz, üstünüz başınız yağ olur. Hâlâ da çok keyif aldığımı söyleyemem.
Ama ne yazık ki bisiklet söz konusu olduğunda zincir bakımı ihmal edilemeyecek kadar önemlidir. Eğer bisiklet zincirini sadece hareketi sağlayan basit bir parça olarak görüyorsanız yanılıyorsunuz. Zincir, aktarma sisteminin en fazla çalışan ve en hızlı yıpranan parçalarından biridir.
Üstelik düzenli temizlenmeyen ve yağlanmayan bir zincir yalnızca kendisine zarar vermez; kasetin, aynakolun ve dişlilerin de ömrünü önemli ölçüde kısaltabilir.
Zincir Neden Kirlenir?
Bisiklet sürerken zincir sürekli dış ortamla temas halindedir. Toz… Çamur… Kum… Yağmur… Hatta asfalt üzerindeki küçücük taş parçaları bile zamanla zincire yapışabilir.
Buna bir de zincirin sağlıklı çalışması için kullandığımız yağı eklediğinizde ortaya adeta kir toplayan yapışkan bir yüzey çıkar. Bu yüzden zamanla zincirin siyahlaşması oldukça normaldir. Ancak normal olan zincirin kirlenmesidir; kirli şekilde kullanılmaya devam edilmesi değildir.
Zincir Bakımı: Ne Zaman Temizlenmeli?
İnsanların en çok merak ettiği sorulardan biri budur: “Kaç kilometrede bir zinciri temizlemeliyim?”
Maalesef bunun tek bir doğru cevabı yok. Çünkü bakım aralığını belirleyen en önemli etken, bisikleti hangi şartlarda kullandığınızdır. Örneğin kuru asfalt yollarda sürüyorsanız zinciriniz daha geç kirlenir ve daha uzun kilometreler yapabilirsiniz. Ancak yağmurlu havalarda, toprak yollarda veya çamurlu parkurlarda sürüyorsanız tek bir sürüş bile zincirinizi temizlemeniz için yeterli olabilir. Sonbaharda hangi sürüşten sonra neyin gerekli olduğunu sonbahar bisiklet temizliği yazımızda ayrıca ele aldık.
Genel bir kural vermek gerekirse;
- Kuru hava şartlarında yaklaşık 200-300 kilometrede bir
- Islak veya çamurlu sürüşlerden sonra ise mümkün olan ilk fırsatta
zincirinizi kontrol etmeniz iyi bir alışkanlık olacaktır. Ben kilometre saymaktan çok gözle kontrol etmeyi tercih ederdim. Hatta gerekiyorsa eldiven takıp zincire dokunarak da kontrol edebilirsiniz.
Zinciriniz siyahlaşmış, kirli görünüyorsa veya üzerinde yoğun kir birikmişse büyük ihtimalle bakım zamanı gelmiştir.
Zincir Bakımı: Ne Zaman Yağlanmalı?
Burada yapılan en büyük hata, zinciri ancak ses çıkarmaya başladıktan sonra yağlamaktır. Aslında zincir size o sesi çıkararak çoktan geç kaldığınızı söylüyordur.
İdeal olan, zincir tamamen kuruyup ses çıkarmadan önce bakım yapmaktır. Bazı durumlarda zincir temiz görünse bile kuru hissedebilir. Böyle zamanlarda ince bir yağlama işlemi yeterli olacaktır.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken başka bir nokta daha var: fazla yağ kullanmak da bir hatadır. Çünkü fazla yağ, zincirin çok daha hızlı kirlenmesine neden olur. Bu yüzden yağı sürdükten sonra birkaç dakika bekleyin ve ardından temiz bir bez yardımıyla fazla yağı mutlaka silin.
Unutmayın; yağlanması gereken yer zincirin dışı değil, iç makaralarıdır.
Her Zincir Yağı Aynı mı?
Hayır. Temel olarak iki farklı zincir yağı bulunur.
| Dry Lube (Kuru Hava Yağı) | Wet Lube (Islak Hava Yağı) |
|---|---|
| Kuru ve tozlu hava şartları için geliştirilmiştir | Yağmur, çamur ve ıslak zeminler için geliştirilmiştir |
| Daha az kir toplar | Suya karşı daha dayanıklıdır |
| Yağmurlu havalarda etkisini daha hızlı kaybedebilir | Kuru havalarda daha fazla toz toplayabilir |
Kısacası tek bir zincir yağı her koşul için en doğru seçenek değildir. Bulunduğunuz hava ve yol şartlarına göre doğru yağı tercih etmeniz gerekir.
Zincir Nasıl Temizlenir?
Kulağa zahmetli gibi gelse de ihtiyacınız olan ekipmanlar oldukça basittir:
- Zincir temizleyici (degreaser)
- Zincir fırçası veya temizleme aparatı
- Mikrofiber bez
- Zincir yağı
İlk olarak eski yağı ve kiri temizleyin. Zincir tamamen kuruduktan sonra yeni yağı uygulayın. Son olarak da temiz bir bez yardımıyla fazla yağı silin.
İşlem genel olarak bundan ibaret. Düşündüğünüz kadar zor değil.
Zinciri Basınçlı Suyla Yıkamak Doğru mu?
Bazen YouTube’da veya sosyal medyada bisikletini basınçlı yıkama makineleriyle temizleyen kişileri görebilirsiniz. Her ne kadar pratik görünse de bu yöntemi çok tavsiye etmiyorum. Çünkü yüksek basınçlı su yalnızca kiri temizlemez. Aynı zamanda rulmanların içerisindeki gresi de dışarı atabilir.
Bu nedenle mümkün olduğunca düşük basınçlı su ve uygun temizleyiciler kullanmanız çok daha sağlıklı olacaktır.
Zincirin Değişmesi Gerektiğini Nasıl Anlarsınız?
Zincirin bakımını düzenli yapsanız bile belirli bir kullanım ömrü vardır. Zamanla baklalar arasındaki aşınma artar ve zincirin çalışma ölçüsü değişmeye başlar. Bunu kontrol etmek için zincir aşınma ölçer aparatlar kullanabilirsiniz. İsterseniz periyodik bakım sırasında bunu bisiklet servisine de kontrol ettirebilirsiniz.
Eğer aşınmış zinciri uzun süre değiştirmezseniz; kaset, aynakol ve dişliler de daha hızlı aşınmaya başlar. Bu da ileride çok daha yüksek bakım maliyetleriyle karşılaşmanıza neden olabilir.
Zinciri yalnızca kilometre yormaz; hangi vites kombinasyonlarını kullandığınız da ömrünü belirler. Büyük ön dişliyle büyük arka dişli ya da küçük ön dişliyle küçük arka dişli birlikte kullanıldığında zincir düz değil açıyla çalışır, yan yüzeylerinden aşınır ve kaseti de kendisiyle birlikte yıpratır. Bisikletinizde hangi kombinasyonların bu çapraz zincir durumuna girdiğini bisiklet vites oranı hesaplama aracının tablosunda işaretli olarak görebilirsiniz.
Zincir Bakımı Sırasında Yapılan En Büyük Hatalar
Bana göre en sık yapılan hatalar şunlar:
- Zinciri hiç temizlememek.
- Temizlemeden tekrar yağ sürmek.
- Gereğinden fazla yağ kullanmak.
- WD-40‘ı zincir yağı sanmak.
- Zincir ses çıkarmadan bakım yapmamak.
- Islak hava yağını yıl boyunca kullanmaya devam etmek.
Bu küçük hatalar zamanla hem sürüş performansını düşürür hem de aktarma sisteminin ömrünü kısaltır.
Zincir Bakımını Ben Nasıl Yapardım?
Kendi adıma konuşacak olursam kilometre hesabı yaparak bakım planlamazdım. Çünkü sürüş yaptığınız yolun yapısı ve hava şartları bakım aralığını ciddi şekilde değiştiriyor. Ben daha çok zincirin görünümüne bakarım. Kirli görünüyorsa temizlerim. Kuru görünüyorsa yağlarım. Yağladıktan sonra da mutlaka fazla yağı silerim.
Bence zincir bakımındaki en önemli püf nokta budur.
Sonuç: Zincir Bakımı Neden Önemli?
Bisiklet zinciri küçük bir parça gibi görünse de aslında tüm aktarma sisteminin en önemli bileşenlerinden biridir. Düzenli olarak temizlenen ve doğru şekilde yağlanan bir zincir;
- Daha sessiz çalışır.
- Vites geçişlerini iyileştirir.
- Pedal verimliliğini artırır.
- Kaset ve dişlilerin ömrünü uzatır.
Kısacası birkaç dakikalık bakım sayesinde hem sürüş keyfinizi artırabilir hem de ileride oluşabilecek çok daha yüksek bakım masraflarının önüne geçebilirsiniz. Son olarak küçük bir tavsiye ile bitireyim. Zincirinizden ses gelmeye başlaması normal değildir. O noktaya gelmeden bakım yapmanız en sağlıklı yöntem olacaktır.
Ama eğer ses gelmeye başladıysa da “Artık çok geç.” diye düşünmeyin. İlk fırsatta temizleyip doğru şekilde yağlayın. Zinciriniz ve aktarma sisteminiz bunun karşılığını size uzun ömürlü ve daha keyifli sürüşler olarak verecektir.
Sele ayarından ekipman seçimine kadar diğer içerikler için Bisiklet kategorimize göz atabilirsiniz.